W dniu 31 stycznia br. uroczyście obchodzono jubileusz 20-lecia Muzeum Nikifora w Krynicy- Zdroju, którego otwarcie miało miejsce dokładnie dwadzieścia lat wcześniej, 31 stycznia 1995r. Przez okres 20. lat funkcjonowania, Muzeum trwale wpisało się w pejzaż kulturowy nie tylko Krynicy ale i Sądecczyzny. Jest chętnie odwiedzane przez licznych turystów z wielu krajów świata, których ilość systematycznie wzrasta, od ok. 12.000 zwiedzających rocznie w roku 1995, do utrzymującego się poziomu ok. 35.000. w ostatnich latach. Przez okres 20.lat Muzeum zwiedziło blisko 500. tys. ludzi z wielu krajów, zainteresowanych twórczością niezwykłego malarza jakim był Nikifor, wśród nich wiele wybitnych postaci świata nauki i kultury, by wspomnieć choćby Czesława Miłosza. W trakcie uroczystości przypomniano okoliczności w jakich doszło do powstania muzeum, którego idea zrodziła się jeszcze w latach 60. XX w. w kręgu ludzi bliskich i życzliwych artyście.   Zawiązał się nawet formalny komitet budowy Muzeum Nikifora, który utworzyli m.in.: Marian Włosiński, opiekun prawny i przyjaciel Nikifora, redaktor Janusz Roszko i Stefan Półchłopek, przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej w Krynicy. Z zespołem tym ściśle współpracował ówczesny dyrektor muzeum w Nowym Sączu Tadeusz Szczepanek.

Dążenie do utworzenia Muzeum Nikifora było jakby przedłużeniem pomysłu budowy domu Nikifora. Marzeniem Nikifora, który przez większą część swego życia był człowiekiem bezdomnym i mieszkał kątem u innych, było  posiadanie własnego domu. Dom taki, miałby też być galerią, gdzie Nikifor mógłby wystawiać swoje obrazy i gdzie mógłby gościć innych malarzy. Zostały już nawet sporządzone wstępne plany domu, a opiekun prawny Nikifora,  Marian Włosiński, próbował wyszukać w Krynicy odpowiednią parcelę. Ten wymarzony dom-galeria, określany  w prasie „Nikiforówką” miał być zbudowany za własne pieniądze artysty uzyskane ze sprzedaży obrazów. Marzenia Nikifora nie zdążyły się  niestety spełnić, przerwała je śmierć artysty w październiku  1968 r. Nie spowodowało to jednak zaniechania dalszej pracy ludzi, którym leżało na sercu trwałe zabezpieczenie dorobku artystycznego Nikifora. Odtąd ciężar spraw i problemów związanych z realizacją muzeum Nikifora przejęło na siebie muzeum w Nowym Sączu. Dyrektor Tadeusz Szczepanek, wspierany przez ówczesną konserwator zabytków woj. krakowskiego Hannę Pieńkowską, podejmował szereg prób doprowadzenia do realizacji idei muzeum. Z rożnych powodów, głównie na skutek braku funduszy jak i odpowiedniego obiektu, sprawa  powstania Muzeum Nikifora odwlekła się aż do lat 80. XX. kiedy to pojawiła się szansa pozyskania na ten cel zabytkowej willi „Romanówka”. Willa „Romanówka” jest jednym z najstarszych drewnianych pensjonatów w Krynicy. Zbudowana w 2. poł. XIX w. w typie tzw. willi szwajcarskiej stanowi cenny przykład budownictwa uzdrowiskowego, charakterystycznego dla Polski południowej. Przez cały czas budynek zachował niezmienioną, zabytkową formę architektoniczną, jednak przez wiele lat nieremontowany i użytkowany w ostatnim okresie niezgodnie ze swoim pierwotnym przeznaczeniem, ulegał stopniowej dewastacji. W 1990 r. „Romanówka” została formalnie przekazana w użytkowanie Muzeum Okręgowemu  w Nowym Sączu, które w latach 1990-1994 przeprowadziło remont konserwatorski willi i zaadaptowało ją na Muzeum Nikifora. Dokonano również przeniesienia obiektu na inne, szczególnie reprezentacyjne miejsce przy Bulwarach Dietla w centrum Krynicy. Działkę na ten cel przekazał nieodpłatnie Urząd Gminy Uzdrowiskowej w Krynicy. Należy podkreślić duży wkład pracy wniesiony w dzieło zorganizowania Muzeum Nikifora przez ówczesnego Dyrektora Muzeum w Nowym Sączu, p. Wacława Kawiorskiego.

Realizując ideę Muzeum Nikifora udało się równolegle osiągnąć inny ważny dla kultury cel, uratować od zniszczenia zabytkowy obiekt charakterystyczny dla zabudowy uzdrowiskowej. Trwająca prawie trzydzieści lat batalia o Muzeum Nikifora znalazła swój finał w dniu 31 stycznia 1995 r. Wtedy to nastąpiło uroczyste otwarcie placówki jako oddziału Muzeum Okręgowego        w Nowym Sączu. Symbolicznego przecięcia wstęgi dokonał ówczesny Wojewoda Nowosądecki Wiktor Sowa. Za doprowadzenie do utworzenia Muzeum Nikifora Ministerstwo Kultury i Sztuki przyznało Muzeum Okręgowemu w Nowym Sączu I Nagrodę w ogólnopolskim konkursie na najciekawsze wydarzenie muzealne roku 1995. W trakcie spotkania jubileuszowego w dniu 31 stycznia, wspominano ludzi którzy dopomogli     w tym, że Muzeum Nikifora mogło powstać. Szczególnie serdecznie witano tych gości, którzy obecni byli przed 20. laty, na uroczystości otwarcia muzeum. Oprawę muzyczną spotkania zapewnili młodzi artyści z zespołu łemkowskiego „Nadija” prowadzonego przez Andrzeja Trochanowskiego, którego ojciec i wuj, słynni łemkowscy muzycy, bracia Piotr i Jarosław Trochanowscy wraz z zespołem „Łemkowyna” grali i śpiewali na otwarciu muzeum w roku 1995. Piotr Trochanowski, /znany pod artystycznym pseudonimem Petro Murianka/ recytował własny, poświecony Nikiforowi wiersz pt. „Epifania”. Okolicznościowe życzenia gospodarzom spotkania złożyli oficjalni goście uroczystości:              p. Dariusz Reśko – Burmistrz Krynicy-Zdroju, p. Małgorzata Półchłopek – Przewodnicząca Rady Miejskiej w Krynicy-Zdroju, p Monika Wiejaczka – Z-ca Dyr. Departamentu Kultury                   i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, p. Andrzej Kopcza, Przewodniczący Stowarzyszenia Łemków, p. Natalia Hładyk w imieniu Zjednoczenia Łemków, p. Marian Ryba w imieniu Starostwa Powiatowego w Nowym Sączu, a także inni goście uroczystości m.in. p Dyr. Magdalena Krzeszowska w imieniu Biblioteki Publicznej w Krynicy-Zdroju, p. Bożena Mściwujewska-Kruk w imieniu Stowarzyszenia Przyjaciół Almanach Muszyny, p. Dariusz Morawski w imieniu TPSP w Krynicy. List gratulacyjny wystosował Marszalek Województwa Małopolskiego p. Marek Sowa, oraz Dyr. Muzeum Podkarpackiego w Krośnie Jan Gancarski. Życzenia przekazał także twórca Muzeum Łemkowskiego w Zyndranowej p. Teodor Gocz.

Wśród gości uroczystości obecnych było wiele osób ze środowiska łemkowskiego.  Pragnąć uczcić jubileusz 20. lecia istnienia, Muzeum przygotowało projekt wystawienniczy składający się z trzech bloków tematycznych, którego realizacja rozciągnięta jest na cały rok 2015. Głównym akcentem artystycznym spotkania jubileuszowego w dniu 31 stycznia br., był wernisaż wystawy najcenniejszych obrazów Nikifora ze zbiorów własnych muzeum. Po raz pierwszy od 20. lat., tj. od wystawy inaugurującej działalność muzeum, wystawione zostały równocześnie wszystkie najcenniejsze obrazy Nikifora z kolekcji własnej Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu / najbogatszej na świecie/. Na wystawie pokazanych zostało ponad 150 obrazów i pamiątek po artyście z uwzględnieniem wszystkich technik artystycznych jakie stosował Nikifor / akwarela, gwasz, kredka, ołówek./. Zwiedzenie wystawy daje jedyną od lat szansę zobaczenia w oryginale tak unikalnych dzieł Nikifora jak; „Autoportret Potrójny”, „Modlitewnik” i „Szkicownik”, oraz kompozycję wieloobrazkową „Uzdrowienie chorej”. Cześć malarska wystawy uzupełniona została fotogramami przedstawiającymi powiększone do formatu 100×70 cm reprodukcje dzieł Nikifora, oraz dokumentalnymi zdjęciami samego artysty w trakcie życia i pracy w Krynicy. Wystawa obejmuje cały parter Muzeum Nikifora, w sumie ok 150 m2 powierzchni wystawienniczej. Scenariusz wystawy przygotował Zbigniew Wolanin, kurator Muzeum Nikifora od początku jego działalności.

Muzeum pragnie w roku jubileuszowym  przypomnieć i uhonorować wieloma różnymi działaniami dwóch szczególnie zasłużonych ludzi, których losy splatały się, choć w różny sposób z losami Nikifora i z Łemkowszczyzną. Pierwszą z tych osób jest Marian Włosiński /1923-2005/, znany powszechnie tylko jako opiekun Nikifora, który sam był profesjonalnym malarzem i fotografem i dopomógł ogromnie w pracach związanych  z przygotowaniem Muzeum Nikifora. Drugą postacią jest Jerzy Harasymowicz /1933- 1999/, kultowy poeta Łemkowszczyzny, który spotykał się osobiście z Nikiforem, ogromnie cenił jego twórczość i poświęcił mu piękne wiersze.

Z. Wolanin